06 :: Web 2.0: Software wordt sociaal

'The network is the computer', luidt een oude slogan van servermaker Sun. Wat toen een voorspelling was, lijkt inmiddels een feit. We zijn er nog niet, maar de revolutie is volop aan de gang. Webdiensten vervangen computersoftware, mensen organiseren en delen hun hele leven op vernieuwende sites en er hoeft straks geen programma meer aan te pas te komen. Behalve je browser dan.

Op m'n notebook log ik in op Plazes.com. Binnen twee kilometer zijn nog negen Plazes-gebruikers online. Ik zie meteen ook de foto's die op deze plek zijn gemaakt door gebruikers van fotosite Flickr.com. Dan komt er een mailtje binnen op Gmail: een reminder van Ta Da List. 'Ticket en hotel voor reis naar Oxford boeken.' M'n vriendin zit nog thuis, zie ik op Plazes. Ik log in op m'n MSN-account via Meebo.com en chat via de site met haar. Nadat we het eens zijn geworden, zet ik de datum in mijn agenda op Kiko.com en een link naar het hotel tussen m'n Del.icio.us-bookmarks met de trefwoorden 'Oxford' en 'agenda'. Klaar. De moraal van het verhaal? Al deze tijd heb ik geen programma geopend, behalve mijn browser. Alles deed ik op het web. En dit is pas het begin van wat er allemaal mogelijk is.

Flickr? Del.icio.us? Plazes? Kiko? Allemaal zijn ze 'Web 2.0', een verzamelnaam voor vernieuwende websites, waarbij alles in het teken staat van delen. Het delen van links, foto's, contacten, lijstjes, persoonlijke voorkeuren, kortom: je hele leven. Dat is op zich niet nieuw, internet is al jaren één groot sociaal gebeuren. Veel communicatie vindt online plaats - e-mail, MSN en weblogs - en het delen van dingen waar je van houdt is erg populair. Denk aan het uitwisselen van muziek en films via Kazaa of Bittorrent of aan het uiten van je smaak door verlanglijstjes op Amazon.com of liedjes in iTunes iMix. En op sites als Cu2.nl en Hyves houden hele volksstammen bij wie hun vrienden zijn. Kortom: internet drijft op zijn gebruikers, wij maken het web. We publiceren er, elke dag weer, ons eigen leven. Nieuw is dat het delen van al die stukjes persoonlijke informatie nu nog makkelijker en vooral nog aantrekkelijker wordt. Informatie afkomstig van diverse websites is steeds beter bij elkaar te brengen en ook makkelijker terug te vinden. Nieuwe informatie op basis van jouw voorkeuren komt zelfs direct naar je toe.

Tags
Hoe dat kan, is te zien aan de nieuwe sites die de harten van internetgebruikers hebben veroverd: fotosite Flickr.com, bookmarksite Del.icio.us, weblogzoekmachine Technorati, muzieksite Last.fm en agendasite Upcoming.org. Ze hebben één ding gemeen: gebruikers brengen zelf orde aan in de enorme hoeveelheid content die ze toevoegen, door bij alles, van foto's tot links, trefwoorden - 'tags' - op te geven. Handig: je kan je meteen abonneren op zo'n tag om automatisch nieuwe toevoegingen te ontvangen met behulp van RSS-kanalen (zie kader: 'Lingo').
Ook een grote hit op dit moment is Google Maps. Men kan aan eigen materiaal geografische informatie toevoegen en die kaarten op eigen sites plaatsen. Dat gebeurt massaal. Er zijn zelfs sites waar op de Google Maps-kaart beoordelingen staan van publieke toiletten. Ook dit is Web 2.0: informatie op basis van je locatie. Plazes draait om locatiebewuste interactie, zeg maar een navigatiesysteem voor je sociale leven, en experimenteert met Google Maps, Google Earth en Flickr.com. Zo krijgen jouw foto's een plaats op de wereldkaart en zie je ineens wie er allemaal nog meer foto's van dezelfde plek hebben gemaakt. Populaire diensten wisselen elkaars materiaal uit met daaraan gekoppeld extra informatie. Gevolg: alles is steeds nauwer met elkaar verbonden.
De nieuwe samenwerkingsverbanden zijn te danken aan het succes van open standaarden voor het delen en verder verspreiden van internetcontent. In combinatie met het toevoegen van trefwoorden ontstaan er verrassende mogelijkheden. Een voorbeeld: op de muzieksite Last.fm kan je luisteren naar webradiostations met liedjes die bij één trefwoord horen, zoals 'angry' of 'dutch'. Last.fm houdt nauwkeurig alle nummers bij die je op je computer draait. Je krijgt suggesties van andere bands die je waarschijnlijk ook goed vindt en ziet automatisch welke mensen dezelfde muzieksmaak hebben als jij. Typisch Web 2.0: op basis van de verzamelde gegevens van alle deelnemers krijg je aanbevelingen die precies bij jou moeten passen. Het is nog net geen kunstmatige intelligentie. Daar wordt trouwens ook aan gewerkt. De nieuwe fotosite Riya.com, nu nog in alfafase, herkent zelf wie de personen op je foto's zijn.

Programmeertrucs
Web 2.0 staat ook voor de groeistuip van de opmaaktechniek achter webpagina's. Door het samenvoegen van allerlei programmeertechnieken als AJAX en Ruby on Rails (zie kader: 'Lingo') ontstaan er verfrissende ideeën over wat er allemaal op een webpagina kan gebeuren. Om het nut van Ruby on Rails weer te geven, maakte een weblogger een foto van twee stapels boeken. Op de ene lagen vijftien boeken over allerlei scripttalen, op de tweede slechts twee Ruby on Rails-handleidingen. Alles wat je door het lezen van die vijftien kan doen, kan je ook met alleen Ruby on Rails. En het mooie is: het is bedacht door één persoon, de 26-jarige Deen David Heinemeier Hansson. Hij staat overigens open voor verbeteringen door anderen. Wat dat betreft doet hij denken aan de oorspronkelijke maker van het open-sourcebesturingssysteem Linux, Linus Thorvalds.
Het gevolg van de programmeertrucs die samen AJAX heten, waarvan Ruby on Rails ook gebruik maakt, is dat de kloof tussen webpagina's en software op je desktop steeds kleiner wordt. Webpagina's hoeven niet steeds ververst te worden om nieuwe inhoud te tonen. Dat maakt het invullen van zoektermen of formulieren op pagina's een stuk gebruiksvriendelijker. Google Suggest toont bijvoorbeeld terwijl je typt een lijstje zoektermen die je mogelijk bedoelt. Ook reageren webpagina's bijna net zo snel als wanneer je een menu in een programma op je harde schijf aanklikt.
'Voordat AJAX er was, was webmail zo langzaam, dat je liever een mailprogramma op je computer gebruikte. Dat gaat nu niet meer op. En daarmee veranderen ook de verwachtingen van internetters. Als je Google's Gmail eenmaal hebt geprobeerd, wil je nooit meer terug naar een ander mailsysteem. Je denkt dan: waarom laadt dit zo langzaam en kan ik er zo weinig mee?', vertelt Heinemeier Hansson nuchter tijdens een bezoek aan Amsterdam. Met zijn eigen bedrijfje, 37signals.com, bouwt hij simpele, effectieve webdiensten.
Ook het Nederlandse Backbase maakt sites met AJAX. Mark Schiefelbein, productmanager bij Backbase: 'Heb je wel eens online een vakantie geboekt? Hoeveel pagina's moet je wel niet doorklikken en hoe vaak moet je gegevens opnieuw invullen? Dankzij technieken als AJAX kunnen gebruikers veel sneller webformulieren invullen en de juiste informatie terugkrijgen. Het bespaart allemaal tijd.'

Minder is meer
Er tekent zich een revolutie af. Webdiensten gaan software op de computer vervangen. 'Het web biedt hetzelfde gebruikersgemak en look & feel als computerprogramma's, maar heeft één groot voordeel: het is makkelijker dingen met elkaar te delen. Software wordt daarmee sociaal. Je kan contacten automatisch op de hoogte houden', propageert Schiefelbein van Backbase. Volgens Heinemeier Hansson zullen mensen veel meer diensten via het web gebruiken dan ze nu programma's op hun computer hebben. 'Software installeren vinden mensen onwijs onhandig. Webdiensten kan je snel en gemakkelijk uitproberen. Even een login aanmaken en klaar. Voor de meeste computergebruikers wordt de browser het enige desktopprogramma dat ze gebruiken. Dat is nu al bijna zo.'
Heinemeier Hansson maakt zelf vier typische Web 2.0-diensten: Basecamp, waarop je samen aan een project kan werken, Backpack, voor het bijhouden van persoonlijke informatie, Writeboard, een online tekstverwerker en Ta Da List voor nog-te-doenlijstjes. Het lijken allemaal simpele, kale sites, maar ze zijn zeer effectief en efficiënt. 'Mensen zeggen vaak dat het zo simpel en makkelijk te kopiëren is, maar waarom heeft nog niemand dan een iPod-killer gemaakt? Het toevoegen van allerlei features is geen kunst. De meeste software heeft juist te veel mogelijkheden die bijna niemand gebruikt. Writeboard is slechts één procent van Microsoft Word, maar wel precies dat deel dat mensen gebruiken.'
Er is vaker geroepen dat er meer mogelijk is op het web, bijvoorbeeld toen de rich media plugin Macromedia Flash opkwam, zo'n zes jaar geleden. Websites zouden veel interactiever en dynamischer worden. Maar de laatste jaren zijn veel op Flash gebaseerde sites juist ingeruild voor sites met een kaler, eenvoudiger ontwerp. En terecht: Flash betekende voor de internetter nauwelijks een verbetering. AJAX en Ruby on Rails daarentegen zijn pure winst qua gemak en gebruiksvriendelijkheid. Alsof er eindelijk naar de gebruikers is geluisterd: hoe sneller en makkelijker alles kan, hoe beter.

Schaduwkant
Een ander kenmerk van de nieuwe levensfase van het web is dat iedereen invloed en controle kan uitoefenen. 'Web 2.0 staat voor mij voor alle sites die vinden dat het belangrijk is al je gegevens en je interface open te stellen voor de buitenwereld. Dat is goed voor de vrijheid van internetters', zegt Cory Doctorow tijdens een congres in Amsterdam. Doctorow is weblogger bij het populaire Boingboing en actievoerder bij de digitale burgerrechtenbeweging Eletronic Frontier Foundation. Hij wijst ook op een schaduwkant. 'Er staat straks erg veel privé-informatie online. Nu al weet Google je interesses, heeft Yahoo via Flickr je foto's, weet Microsoft met wie je chat en kent Apple je muziek- en videosmaak. Dit zal alleen maar erger worden.' Vooral Google is erg afhankelijk van advertenties, die ook naast jouw privé-informatie opduiken. Je gegevens zullen gebruikt gaan worden.
Een andere vraag is of Google en andere sites hun diensten gratis blijven aanbieden. Doordat bijna alles op servers staat, lopen de kosten al snel op: niet alleen voor harde schijven, maar ook voor het dataverkeer en de elektriciteit om alle servers koel te houden. En hoe zit het met de beveiliging van al die gegevens? De gemiddelde pc is al nauwelijks te beveiligen, hoe is dat straks als al je documenten online staan? Inloggen met alleen een gebruikersnaam en wachtwoord levert nu al veel problemen op met hacking en phishing.
Dit soort zorgen voeren niet de boventoon in Silicon Valley, het hart van de techindustrie in Californië. Daar heerst sinds de magere jaren na de internetkrach van 2001 weer opwinding. De ene na de andere 'start-up' duikt op. 'De term Web 2.0 is een eigen leven gaan leiden. Het is een jokerkaart geworden', zegt Heinemeier Hansson. 'Toch overheerst het gevoel dat we het deze keer kunnen waarmaken. Veel van de ideeën van zes jaar geleden komen nu daadwerkelijk uit.'

Uiteindelijk zullen Google, Yahoo en Microsoft allemaal dezelfde Web 2.0-achtige diensten aanbieden voor communicatie, entertainment en 'office'. Na hardnekkige geruchten dat Google online gaat concurreren met Microsoft Office, kondigde Microsoft begin november Office Live aan. Kleine bedrijven krijgen van Microsoft daarbij gratis een domeinnaam, een website met twee gigabyte aan opslag en een stuk of twintig inbegrepen diensten, waaronder het online samenwerken aan Office-documenten. Oftewel: een beetje zoals de sites van 37signals.com. Bill Gates is nu eenmaal een meester in het stelen van goede ideeën. En belangrijk: Microsoft opent met Windows Live ook de deuren, net zoals Google dat met Google Maps deed.
Internetgebruikers zijn de lachende derde. We kunnen straks kiezen uit nieuwe, goedkope webdiensten die programma's grotendeels overbodig maken. En hopelijk kunnen die diensten, of ze nu van Google of Microsoft zijn, ook goed met elkaar omgaan. Dan moet iedereen nog altijd en overal online zijn en de oude slogan van servermaker Sun is uitgekomen: the network is the computer. Web 2.0 doet daar nog een schepje bovenop: een open en altijd beschikbaar netwerk dat bestaat uit diensten die ons digitale leven aantrekkelijker of op z'n minst makkelijker maken. Ongeacht de computer of het besturingssysteem dat je gebruikt. Het netwerk draait uiteindelijk om niets anders dan het samen delen. Want het web, dat zijn wij allemaal.

20 keer Web 2.0

1 Flickr :: foto's delen
2 Last.fm :: muzieksmaak delen
3 Del.icio.us :: bookmarks delen
4 Upcoming :: evenementen delen
5 Kiko :: agenda delen
6 Plazes :: locatie delen
7 Writely :: samen documenten schrijven
8 Basecamp :: samen aan een project werken
9 Remember the Milk :: samen todo-lijstjes afwerken
10 Riya :: foto's delen met gezichtsherkenning
11 Google Maps Mania :: samen meer plezier met kaarten
12 Wists :: boodschappenlijstjes delen
13 Digg :: nieuws dat je wilt delen
14 Numsum :: spreadsheets delen
15 Flock :: browser 2.0
16 Ning :: maak je eigen eBay, Amazon of Marktplaats
17 Meebo :: instant messaging via het web
18 Bandnews :: nieuws van je favoriete bands
19 Jotspot :: iedereen zijn eigen wiki
20 Techcrunch :: nieuws van het Web 2.0-front

Lingo

Web 2.0 :: Staat voor de opleving die internet op dit moment doormaakt aangezwengeld door de populariteit van het delen en samenwerken tussen internetgebruikers en gebruiksvriendelijkere webpagina's. De term is bedacht door de organisatoren van een gelijknamige conferentie.

Tagging/tags :: Trefwoorden die je aan berichten, foto's en links kan toevoegen, zodat je er content op kan organiseren of doorzoeken. Denk aan de trefwoorden die een bibliotheek meegeeft aan boeken.

Folksonomy :: Een samentrekking van 'folk' en 'taxonomy'. Informatie wordt geordend doordat internetters samen overal tags of beoordelingen aan geven. Bekendste voorbeelden: Flickr.com, Del.icio.us en Technorati.

Ruby On Rails :: Verzameling open source programmeertechnieken in de scripttaal Ruby bedoeld om zo eenvoudig mogelijk webtoepassingen te bouwen met zo min mogelijk aantal regels code.

AJAX :: Asynchronous JavaScript and XML. Een combinatie van allerlei programmeertechnieken waarmee je interactieve, dynamische webpagina's kan maken die sneller laden en minder vaak hoeven te refreshen.

RSS :: Really Simple Syndication. Een makkelijke manier om inhoud van webpagina's te verspreiden naar internetters, in plaats van andersom.